Nauczenie się jakiegokolwiek języka obcego to powód do dumy. Znajomością angielskiego czy niemieckiego trudno jednak zaimponować. Poznanie chińskiej mowy, a w szczególności stworzonego dla niej pisma jest jednak prawdziwym wyczynem. Jak zostać mistrzem w tej dziedzinie? Na szczęście istnieje kilka sposobów, które ułatwiają zrozumienie tych znaków.
Czym jest pismo chińskie?
Każdy język obcy trzeba szlifować w praktyce. W tym przypadku warto jednak przyłożyć dużą wagę do teorii. Chińskich znaków nie da się pojąć bez zrozumienia, czym dokładnie jest ten system pisma. Ten sposób zapisu określa się jako ideograficzno-fonetyczny.
Część znaków wymyślonych do zapisu języka chińskiego to więc ideogramy. Innymi słowy, są symbolami oznaczającymi konkretne pojęcia. Dziś, po kilku tysiącach lat, nie ma w nich już śladu dosłownych kształtów. Z biegiem czasu przekształciły się w umowne formy. Co jednak najważniejsze, te znaki wyobrażają pojęcia, np. 人 – człowiek.
Duży procent chińskich symboli to sylaby. Takie znaki nie niosą więc ze sobą konkretnego pojęcia tak jak w przytoczonym wyżej przykładzie. Metodę zapisu tego rodzaju znakami dobrze oddaje nazwa stolicy kraju – 北京, czyli 北 Běi oraz 京 jīng. Z ich połączenia powstaje oczywiście słowo Běijīng, po polsku zwany Pekinem.
W piśmie chińskim istnieją również znaki reprezentujące zarówno pojęcia, jak i sylaby. Z tego powodu, a także wcześniejszych przyczyn, tego systemu zapisu nie można nazwać obrazkowym. Niezwykle daleko mu do egipskich hieroglifów. System wymyślony w Państwie Środka tylko częściowo jest sylabariuszem jak np. hinduskie dewanagari. Z alfabetami, np. łacińskim, chińskiego zapisu nie łączy nic.
Odmiany pisma chińskiego
Na zrozumieniu, czym jest chińskie pismo, nie można skończyć przyswajania teorii. Oprócz tego trzeba pamiętać, że istnieją dwa systemy zapisu. Ta wiedza ma kluczowe znaczenie. Bez niej nie da się zdecydować, której odmiany systemu zapisu będziemy się uczyć.
Tradycyjne pismo chińskie to odmiana wzorcowa. Starożytne znaki nadal służą do zapisu języka na wyspie Tajwan, w Makau oraz Hongkongu. Modelowe symbole znają również mieszkańcy Chińskiej Republiki Ludowej. Współcześnie w tym kraju dawny system zapisu ma głównie charakter dekoracyjny. Znaki w tej formie spotyka się m.in. na zaproszeniach i szyldach.
W Chińskiej Republice Ludowej (a także w Singapurze) na co dzień używa się pisma uproszczonego. Jego historia jest krótka, bo sięga tylko połowy XX wieku. Ten system powstał na polecenie Mao Zedonga. Celem uproszczenia 50% symboli była likwidacja analfabetyzmu wśród obywateli.
Naukę pisma chińskiego najlepiej zacząć od poznania systemu uproszczonego. Tysiące znaków kreśli się łatwiej. Do tego tę odmianę wykorzystuje nieporównywalnie więcej osób niż znaków tradycyjnych. W końcu symbole stworzone na zamówienie Wielkiego Sternika to oficjalne pismo państwa, w którym mieszka ponad 1,4 mld ludzi.
Pierwszy krok – słowa i tony
Polska szkoła przyzwyczaja nas do równoległego poznawania języka mówionego i pisanego. Z tego właśnie powodu… nauka idzie w las. Naturalnie małe dzieci przyswajają najpierw dźwięki i słowa, a dopiero po kilku latach zaczynają składać litery w sylaby, a te w słowa i zdania. W taki sam sposób, czyli od słuchania i mówienia, należy zacząć naukę pisma chińskiego.
Zapamiętanie właściwej wymowy pozwoli w przyszłości nauczyć się chińskich znaków. Niestety, ten system znaków nigdy nie został uporządkowany tak jak np. alfabet łaciński. Z tego powodu istnieje wiele sposobów szukania słów w słownikach. Jednym z nich (jak na złość dla osób spoza Chin) jest znajdywanie znaków na podstawie ich brzmienia.
Co ważne, w języku chińskim wiele słów to homofony. Takie zbitki głosek wymawia się tak samo, choć znaczą co innego w zależności od użytego tonu oraz kontekstu wypowiedzi. Druga kwestia ma też znaczenie w trakcie nauki czytania i pisania. Niektóre znaki wyglądają tak samo, ale w różnych zdaniach odnoszą się do odmiennych pojęć. Właśnie dlatego najpierw trzeba zacząć mówić po chińsku.
Nauka hanyu pinyin
Kolejnym krokiem w nauczaniu znaków chińskich jest poznanie pomocniczego alfabetu łacińskiego. Hanyu pinyin został opracowany właśnie dla cudzoziemców, którzy chcą poznać mowę (a jak wiemy, od tego należy zacząć) mieszkańców Państwa Środka.
Stworzony przez chińskich językoznawców hanyu pinyin składa się z liter a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, ü, w, x, y oraz z. Oprócz tego występuje dwuznak nj. W wielu wyrazach nad literami umieszczone są znaki diakrytyczne (różne kreski, daszki itp.), które modyfikują wymowę głoski.
Wymowa wielu głosek jest oczywiście różna od polskich odpowiedników. Poza tym, jak ma to miejsce w każdym języku, na sposób artykulacji dźwięku wpływa pozycja głoski w słowie. Stale w głowie trzeba mieć też obecność tonów. Mimo wszystko taki sposób nauki dźwięków poprzez znany nam zapis łaciński znacznie ułatwi późniejsze poznawanie prawdziwego chińskiego systemu zapisu.
Rozpoznawanie rdzeni znaków i elementów złożonych symboli
Podstawy już za nami. Umiemy porozumieć się z użytkownikami języka chińskiego przynajmniej w prosty sposób. Do tego umiemy zwizualizować sobie słowa przy pomocy łacińskiego alfabetu hanyu pinyin. W kreśleniu kolejnych symboli pomoże odkodowanie ich części składowych zwanych rdzeniami lub kluczami.
Rdzeń chińskiego znaku to element powtarzający się w symbolach o podobnych znaczeniach. Można założyć, że 一, czyli jeden będzie pojawiać się w wielu ideogramach i sylabach oznaczających coś występującego pojedynczo. Dla przykładu ząb to 齿. Jak widać, pozioma kreska jest obecna w środku znaku. Zęby zapisuje się przy pomocy symbolu 到, co można poznać po większej liczbie kresek.
Ten trik nie sprawdzi się w każdym przypadku, ale często wystarcza do odszyfrowania znaczenia danego symbolu. Tym samym będzie można go zrozumieć nawet bez znajomości wymowy słowa. Rozpoznawanie kluczy pozwala ponadto wyszukiwać wyrazy i sylaby w wielu słownikach. Tę część wiedzy o piśmie chińskim należy zatem traktować jako fundamentalną.
Oprócz tego warto przyswoić sobie całe znaki, które są częścią złożonych symboli. Chińczycy starają się tworzyć logiczne powiązania, co ułatwia zrozumienie napisu. Dobrym przykładem jest symbol 电 reprezentujący słowo elektryczność. Znak ten odnajdziemy też w takich słowach jak przewód (电缆), telefon (电话), a nawet dłuższych złożeniach takich jak gniazdko elektryczne (电源插座).
Wizualizacja i semantyka znaków pisma chińskiego
Symbole chińskiego systemu zapisu bywają bardzo skomplikowane. Niektóre znaki składają się z kilkunastu kresek i łuków. Trudności w tym zakresie nastręcza zwłaszcza pismo tradycyjne. Sposób kreślenia symboli można wykorzystać na swoją korzyść poprzez tworzenie kojarzenie z przedmiotami i postaciami.
Najlepszym przykładem jest znany nam już symbol 人. Dolne łuki niech reprezentują nogi a szczyt znaku tułów człowieka. W ten sposób w głowie powstało wyobrażenie abstrakcyjnego symbolu. Oprócz tego warto puścić wodze wyobraźni i zacząć tworzyć skojarzenia niezwiązane ze znaczeniem znaku. Dlaczego by nie powiązać 百 (oznaczającego sto) z szafką, na której stoi subwoofer?
Pokazany przykład z szafką jest abstrakcyjny. Nie ma w tym jednak nic szalonego. Każdy człowiek może mieć własne pomysły, mniej albo bardziej absurdalne. Najważniejszy jest skutek działań. Nie przypadkiem powstało powiedzenie, że skoro coś jest głupie, ale działa, to nie jest głupie.
W nauce języka chińskiego, w tym jego pisma, pomocą służą także skojarzenia wymyślone przez ludzi używających tej mowy jako ojczystej. Wiele z nich jest równie nietypowa, jak własne pomysły. Inne powstały przed wiekami, przez co dziś budzą zdziwienie. Starożytny rodowód ma choćby pojęcie 家, czyli dom. Dosłownie nie ma mowy o budynku, ale o… świni pod dachem.
Fiszki – skuteczna metoda nauki każdego języka
W poznaniu pisma chińskiego pomogą również fiszki. Na małych karteczkach można zapisywać kolejne znaki. Następnie arkusze rozmieszcza się w różnych częściach mieszkania. Co potem? Za każdym razem przy mijaniu fiszki wystarczy powtórzyć słowo i przyjrzeć się symbolowi.
Osoby, które nie chcą korzystać z fizycznych karteczek, docenią aplikacje mobilne. Znajdą w nich zarówno wirtualne fiszki, jak i wiele innych ćwiczeń językowych. Chińskie słownictwo i pismo pozwolą opanować takie programy jak m.in. Busuu, Lingoda, uTalk oraz Mondly.
Nauka pisma chińskiego, czyli wyzwanie dla wytrwałych
Czy umiejętność pisania po chińsku to trudna sztuka? Jeszcze jak! Nie ma przypadku w szacunku, jakim przez wieki w tamtym rejonie świata otaczano pisarzy. Nie istnieją jednak wyzwania niemożliwe do zrealizowania. Wykorzystanie powyższych rad ułatwi opanowanie tego systemu znaków. Satysfakcja ze zdobycia takiej umiejętności bez wątpienia utrzyma się na zawsze.