Alergie stanowią poważny problem zdrowotny, a niekiedy uniemożliwiają nawet prowadzenie komfortowego życia na co dzień. Mogą występować np. po zjedzeniu, dotknięciu, a nawet samym powąchaniu tzw. alergenów. Osoby uczulone powinny poznać mechanizm działania choroby – to kluczowe dla ich skutecznego diagnozowania oraz leczenia schorzenia, a także zapobiegania występowaniu niektórym groźnym powikłaniom.
Czym jest alergia? Dlaczego niektórzy ludzie są uczuleni na niektóre rzeczy?
Alergie stanowią nadmierną reakcję układu odpornościowego na substancje zwane alergenami. Układ odpornościowy niesłusznie rozpoznaje je jako zagrożenie dla organizmu i uruchamia odpowiedź obronną. Mianowicie, zaczyna produkować przeciwciała zwane immunoglobuliną E (IgE), przyłączające się do mastocytów – powoduje to m.in. uwolnienie histaminy oraz innych mediatorów inflammatio, prowadząc do wystąpienia rozległych stanów zapalnych w ciele.
Objawy alergii mogą być różnorodne i zależą od typu alergenów oraz indywidualnych odpowiedzi poszczególnych organizmów. Zwykle są to katar sienny, swędzenie oczu, wysypki skórne i trudności w oddychaniu, ale bywa czasem, że symptomy przyjmują zdecydowanie gorsze postaci, np. stają się wstrząsem anafilaktycznym, będącym stanem zagrożenia życia. Warto więc nauczyć się zawczasu – np. w ramach testów lekarskich – które produkty uczulają personalnie. To absolutnie podstawowe zadanie do wykonania dla wszystkich alergików.
Alergie są powodowane przez szereg czynników. Do szczególnie istotnych zaliczyć można:
- czynniki genetyczne i środowiskowe;
- tzw. hipotezę higieniczną;
- dietę i styl życia.
Dokładne zrozumienie tego, dlaczego niektórzy ludzie rozwijają alergie, a inni pozostają na nie odporni, wymaga dalszych badań. Na obecny moment lekarze nie znają dokładnych przyczyn i mogą wyłącznie spekulować w tym zakresie.
Typy alergii – m.in. wziewna, pokarmowa i kontaktowa
Wszystkie alergie da się podzielić na kilka kategorii. Mowa o uczuleniach:
- wziewnych;
- pokarmowych;
- kontaktowych;
- iniekcyjnych.
Alergie wziewne dotyczą alergenów obecnych w powietrzu. Szczególnie zły wpływ na niektóre organizmy mają m.in. pyłki roślin, kurz, roztocza, pleśń oraz sierść zwierząt. Symptomy takiego uczulenia to m.in. katar sienny, swędzenie ciała, łzawienie oczu, kaszel, duszność oraz – w niektórych przypadkach – astma.
Alergie pokarmowe mają związek z alergenami obecnymi w proteinach zawartych w produktach spożywczych. Stany zapalne potrafią wywoływać m.in. mleko, jaja, orzechy, ryby, skorupiaki, soja oraz pszenica (ze względu na gluten). Objawy choroby to np. dolegliwości żołądkowo-jelitowe (bóle, wymioty, rozwolnienie), skórne (pokrzywka) i oddechowe (duszność, obrzęk gardła), a także wstrząs anafilaktyczny.
Alergie kontaktowe obejmują reakcje skórne na fizyczny kontakt ciała z alergenami. Zwykle są powodowane przez metale, kosmetyki, środki czystości, lateks oraz niektóre rośliny. Symptomami są np. zaczerwienienie skóry i pojawienie się na nich m.in. pęcherzy lub wysypki; wytwory skórne mogą pojawić się od kilku godzin do kilku dni po ekspozycji na czynnik uczulający.
Alergie iniekcyjne dotyczą alergenów dostarczanych do organizmu dożylnie lub domięśniowo za pomocą igły, np. podczas podawania różnych lekarstw, a także przez zwierzęta, głównie owady, w ramach produkowanego przez nie jadu. Objawy mogą obejmować np. miejscowy obrzęk, ból, swędzenie, a także reakcje ogólnoustrojowe.
Ignorowanie występowania alergii – niektóre powikłania są bardzo groźne dla zdrowia
Ignorowanie lub nieodpowiednie leczenie alergii może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych. Nawet łagodne symptomy mogą przekształcić się po pewnym czasie w bardzo niebezpieczne stany chorobowe.
Przykładowo, stałe podrażnianie żołądka i jelit alergenami zwykle powoduje wystąpienie IBS (zespołu jelita drażliwego) oraz przerostu bakterii. Warto mieć także na uwadze, że ciągłe stany zapalne mogą wywołać lub przyspieszyć pojawienie się choroby nowotworowej – wie o tym niewiele osób, a to szczególnie istotna wiadomość.
Oprócz IBS, przerostu bakterii i nowotworów, niekiedy alergie wywołują:
- dalsze nietolerancje pokarmowe;
- przewlekłe zapalenie zatok;
- astmę oskrzelową;
- anafilaksję;
- atopowe zapalenie skóry.
Oczywiście, ignorowanie niektórych symptomów, nawet tych niegroźnych, np. swędzenia skóry, przyczynia się do pogorszenia codzienności i wpływa m.in. na zdolność do pracy, nauki oraz innych aktywności. W przypadku dzieci alergie mogą mieć nawet istotny wpływ na ich rozwój fizyczny i emocjonalny.
Odczulanie – czy to skuteczna metoda leczenia alergii?
Osoby cierpiące na alergię mogą zdecydować się na tzw. immunoterapię alergenową, czyli odczulanie. Ta metoda leczenia polega na stopniowym przyzwyczajaniu układu odpornościowego do alergenów, aby zmniejszyć jego reakcję na te substancje. Proces ten zalicza się do długotrwałych i wymaga regularnych wizyt u lekarza.
Istnieją dwa główne typy odczulania:
- immunoterapia podskórna (SCIT) – zastrzyk;
- immunoterapia podjęzykowa (SLIT) – tabletki lub krople.
Badania kliniczne wykazały, że odczulanie bywa skuteczne – dokładna skuteczność terapii zależy od kilku czynników, m.in. samego typu alergenów, nasilenia alergii oraz przestrzegania schematu leczenia.
Nietypowe alergie – uczulonym można być nawet na wodę
Uczulonym da się być na niemalże wszystko. Do nietypowych alergii – zwykle bardzo męczących na co dzień – zaliczyć można te na:
- wodę;
- zimno;
- światło słoneczne;
- ćwiczenia fizyczne;
- pot.
Chociaż występują one rzadko, znacznie pogarszają jakość życia osób nimi dotkniętych. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie są kluczowe dla zarządzania symptomami i minimalizowania wpływu tych uczuleń na codzienne funkcjonowanie.
Nie wiadomo nadal dokładnie, co powoduje alergie, aczkolwiek eksperci medyczni rozpoznali kilka czynników sprzyjających rozwojowi różnych uczuleń. Warto się z nimi zapoznać, aby być na bieżąco ze wszystkimi istotnymi wiadomościami w tym zakresie.